ጥን

ትምባኾን ጥንሲን

Tobak och graviditet - tigrinjaThe content concerns Östergötland

ኣብ ጊዜ ጥንስኺ ሽጋራ ምስታይን ትምባኾ ምጥቃምን፥ ነቲ ጥንሲ ብጐዳኢ ንጥረ-ነገራት ከም ዚጥቃዕ ምግባሩ እዩ። እዚ ማለት ድማ፡ ነቲ ”ድቂን” ነቲ ጥንሲን ኣብ ሓደጋ ምውዳቕ ማለት’ዩ። ትምባኾ ምጥቃም ኣብ ዝገደፍክሉ ግዜ፡ ሽዑ- ንሽዑ ድማ እቲ ሓደጋ እናጐደል ይኸይድ። ኵሉ ሰብ ትምባኾ ምጥቃም ጠጠው ከብል ይኽእል’ዩ። ከቢድ ኰይኑ እንተ ተሰሚዑኪ፡ ሓገዝ ምርካብ ትኽእሊ ኢኺ። ይኹን እምበር፡ ”ኒኮቲን-ፕሎስተር”፡ ”ኒኮቲን-ማስቲካ” ከምኡ ውን ”ኒኮቲን-ኤሌክትሮኒክ ሽጋራ” ግን ኣይትጠቐሚ።

ንኽትጠንሲ መደብ ኣብ ትገብርሉ ጊዜ ወይ ጥንስቲ ምዃንኪ ኣብ ዝፈለጥኩሉ እዋን፥ ትምባኾ ምጥቃም ጠጠው ክተብሊ ይግብኣኪ። ብድሕሪኡ ድማ፡ ክሳዕ መወዳእታ ናይቲ ጥንስኺ ጊዜ፥ ሽጋራ ካብ ምትካኽ፡ ትምባኾ ካብ ምስፋፍ ወይ ምሕያኽ ተቖጠቢ። እቲ ኣብ ማህጸንኪ ዘሎ ድቂ ብኸምዚ ሓደጋ ከም ዘይጥቃዕ ምግባር፥ እቲ ዝበለጸ ነገር’ዩ።

ባዕለይ’ከ እንታይ ክገብር እኽእል? - Vad kan jag göra själv?

ኵሉ ሰብ ሽጋራ ምትካኽ ይኹን ትምባኾ ምስፋፍ ኪሓድጎ ይኽእል’ዩ። ብቐሊሉ ንኽትገብሮ ድማ፥ ዝተፈላለየ ጥበባት ኣሎ። እቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ ነገር፡ ንስኺ ባዕልኺ ጠጠው ከብል ኣሎኒ ኢልኪ ምውሳን ጥራይ’ዩ። እቲ ናይ “ኒኮቲን” ናይ ወልፊ “ስሕበነት”፥ ንቑሩብ ደቓይቕ ጥራይ ከም ዚጸንሕ ኣስተውዕሊ።

ብዙሕ ጊዜ፡ እቲ ሽጋራ ምትካኽን ትምባኾ ምስፋፍን ንምግዳፉ ዝቐለለ ጊዜ፥ ኣብ እዋን ጥንሲ እዩ። እቲ ውላደይ ብዝተኻእለ መጠን ጽቡቕ ጥዕና ክህልዎ ኣሎዎ ዚብል ሓልዮት፥ ንኽትገድፎ ዚድርኽ ሓይሊ እዩ። ካልእ ውን፡ ትምባኾ ኣብ ጊዜ ጥንስኺ ናይ ዕግርግር ወይ ስግድግድ ስምዒት ከስዕበልኪ ይኽእል’ዩ።

ኣብ ኣካላትኪ እንታይ ይኸውን? - Vad händer i kroppen?

ትምባኾ፡ ሓደ ጐዳኢ ዝዀነ ንጥረ-ነገራት ዘሎዎ ዓይነት ”ድሮጋ” እዩ።

መብዛሕትኦም እቶም ናይ ትምባኾ ጐዳእቲ ንጥረ-ነገራት ድማ፥ ናብቲ ድቂ’ዮም ዝሓልፉ። እቲ “ድቂ” ውን፥ ገለ ካብቶም ጐዳእቲ ንጥረ-ነገራት፥ ካብቲ ንስኺ ትወስድዮ ንላዕሊ ክሓልፎ ይኽእል’ዩ። ገለ ካብኣቶም ንኣብነት፡ “ኮል- ሞኖ-ኦክሲድን”􀎎“ኒኮቲንን” እዩ። ገለ ካብዞም ናይ ትምባኾ ጐዳእቲ “ንጥረ-ነገራት”፥ ነቲ ኣብ ጊዜ ጥንሲ ዚፍጠር ናይ ምትሕልላኽ ሓደጋ፥ ብዚያዳ ከጋድድዎ ዚኽእሉ’ዮም።

እቲ ጥንሲ ”ኮል-ሞኖኦክሲድ” ይኣትዎ

ኣብቲ ትኪ ናይቲ ሽጋራ፡ እቲ ”ኮል-ሞኖ-ኦክሲድ” ዚበሃል ኣዝዩ መርዛም ዝዀነ “ጋዝ” ኣሎ። እዚ “ጋዝ’ዚ”፡ እኹል ዝዀነ “ኦክሶጂን” ኣብ ደምካ ንኸይትስሕብ ዚገብር’ዩ። ጥንስቲ ከሎኺ ሽጋራ ትሰትዪ ምስ ትዀኒ፥ ንስኺን እቲ ጥንሲን፡ “ኮል-ሞኖኦክሲድ” ኣብ ደምኩም ይኣትወኩም። እቲ ናይቲ ጥንሲ ደም፥ ካብቲ ናትኪ ብኽልተ-ዕጽፊ ዝበዝሐ “ኮል-ሞኖኦክሲድ” ከም ዚኣትዎ ይኸውን። እቲ መርዚ ድማ፡ ኣብቲ “ድቂ” ካብቲ ናትኪ ጊዜ ንዝነውሐ እዋን ይጸንሕ።

“ኒኮቲን” ኣብቲ ዕብዬት ናይቲ “ድቂ” ጽልዋ ኣሎዎ

”ኒኮቲን” ኣብ ኵሉ ዓይነታት ትምባኾ ኣሎ። ”ኒኮቲን” ድማ፡ ነቲ ደም ኣብቲ ማህጸንን ኣብቲ መዳሕንቲን ብጽቡቕ ከም ዘይዘዋወር ይገብሮ። ስለዚ ድማ እቲ “ድቂ”፡ ዝወሓደ “ኦክሲጅን” ከምኡ ውን ዝወሓደ “መዓዛ-መግቢ” ከም ዚረክብ ይኸውን። እቲ “ድቂ” ድማ፡ ንኸይስስን ስለ ዝገብሮ፡ ኣብቲ ዚውለደሉ ጊዜ፥ ካብቲ ኪህልዎ ዚግባእ ሚዛን ዝተሓተ ክብደት ከም ዚህልዎ ይኸውን። እዚ ድማ፡ “ንምዕባይ-ዝተኸልከለ” ቆልዓ ተባሂሉ ይጽዋዕ።

ትምባኾ ምስፋፍ ምስ ትገብሪ ውን፥ ልክዕ ከምቲ ናይ ሽጋራ፡ ተመሳሳሊ ወይ ካብኡ ዚበዝሕ ኒኮቲን’ዩ ኣብ ኣካላትኪ ዚኣቱ።

”ማይ-ፒፓ” ወይ ”ኤ-ሽጋራታት” - Vattenpipa och e-cigaretter

”ማይ-ፒፓ”፡ “ኒኮቲን”፡ “ኮል-ሞኖኦክሲድ” ከምኡ ውን ካልኦት መርዛማት “ንጥረ-ነገራት” ዘሎዎ እዩ። ኣብ ጊዜ ጥንስኺ፡ “ማይ-ፒፓ” ክትሰትዪ ኣይግባእን’ዩ።

“ኒኮቲን” ዘይብሎም እትገዝኦም ”ኤ-ሽጋራታት” ዚበሃሉ ውን ኣሎዉ’ዮም። ይኹን እምበር፡ ብዛዕባ’ቶም ኣብኡ ዘሎዉ “ንጥረ-ነገራት” ኣብቲ “ድቂ” ዘምጽእዎ ሳዕቤናት ግን፥ ተጸኒዑ ዝተቐረበ ጸብጻብ ክሳብ ሕጂ የልቦን። ስለዚ ኣብ ጊዜ ጥንስኺ፡ ነዚ “ኤ-ሽጋራታት” ውን ካብ ምጥቃም ተቘጠቢ። “ኤ-ሽጋራታት”፡ “ኤሌክትርኒክ-ሽጋራት” ተባሂሎም ውን ይጽውዑ እዮም። “ኤ-ሽጋራታት” ምትካኽ፡ “ቬይፓ” (vejpa) ዚብል መጸውዒ ስም ኣሎዎ።

ናይ ጥዕና ምትሕልላኻት - Komplikationer

ኣብ ጊዜ ጥንስኺ ሽጋራ ተትክኺ እንተ ደኣ ዄንኪ፥ ኣብ ርእሲ’ቲ ናይቲ ”ድቂ” ሕማቕ ኣተዓባብያ፥ ካልኦት ዝዓበዩ ናይ ጥዕና ምትሕልላኻት ሓደጋ ውን ኣሎዉ’ዮም፡-

  • ሕርሲ ኣብ ዘይሰዓቱ ኣቐዲሙ ኪመጽእ ይኽእል’ዩ።
  • መዳሕንቲ ኣብ ዘይሰዓቱ ኪለቅቕ ይኽእልዩ።
  • ናይ ጥንሲ ምኻድ ሓደጋ ኣሎ፥ እቲ ቆልዓ ውን ኣብ ማህጸንኪ ኪመውት ይኽእል’ዩ።
  • እቲ ቆልዓ ምስ ተወልደ፡ ሃንደበታዊ ናይ ሕጻን ሞት ከጋጥሞ ውን ይኽእል’ዩ።

ብዛዕባ ኣብ ጊዜ ጥንሲ ”ትምባኾ-ምስፋፍ” (snus) ዘምጽኦ ሓደጋ ዝተገብሩ ብዙሓት መጽናዕቲታት የሎዉን። እቲ ፍሉጥ ነገር ግን፥ እቲ ሕጻን ግቡእ ምዓባይ ንኸይረክብ ከም ዚኽላእ፥ ”tillväxthämmat” ንኪኸውን ዘሎ ሓደጋ እዩ። ብኡ ምኽንያት እቲ ሕጻን ኣብ ማህጸንኪ ንኺመውት ዘሎ ሓደጋ ግን፥ እቲ ዝበዝሐ እዩ።

እቲ ኣዝዩ ኣገዳሲ ንቕድሚት ምሕሳብ’ዩ - Viktigast att tänka framåt

ኣብ ግዜ ጥንስኺ ትምባኾ እንተ ተጠቒምኪ፥ ሕማቕ ኪስምዓኪ ይኽእል ይኸውን። ጥንስቲ ምዃንኪ ውን ከይፈለጥኪ ክትጸንሒ ትኽእሊ ኢኺ። ወይ ውን ጠጠው ንምባሉ ኣይክኣልክን ክትኰኒ ትኽእሊ ኢኺ። ሕፍረትን ጣዕሳን ክስምዓኪ ንቡር ነገር’ዩ።

ሽዑ ግን እቲ ንቕድሚት ምሕሳብ’ዩ እቲ ኣገዳሲ ነገር። ነቲ ”ድቂ”፡ ካብ ተወሳኺ ትምባኾ ንኽተድሕንዮ ኢልኪ ጥራይ ንቕድሚት ጠምቲ።

መዓስ’የ ካብ ”ክንክን-ጥዕና” ሓገዝ ዝሓትት? - När ska jag söka vård?

ባዕልኺ ሽጋራ ምስታይን ትምባኾ ምውሳድን ንምቁራጹ ምስ ዘትይኽእሊ፥ ምስ መቐበሊ ”ክንክን ጥዕና-ኣዴታት” (barnmorskemottagningen) ርክብ ግበሪ። ኣብኡ ድማ፡ ሽጋራን ትምባኾን ብኸመይ ምቁራጹ ከም ትኽእሊ ምኽሪ ክትረኽቢ ኢኺ።

ምስ ”ማእከል ክንክን-ጥዕና” (vårdcentral) ውን ክትራኸቢ ትኽእሊ ኢኺ። ኣብኡ ድማ፡ ብኸመይ ሽጋራ ምስታይ ክተቋርጺ ከም ትኽእሊ ፍሉይ ትምህርቲ ዘሎወን ”ወረዳዊ-ነርስታት” (distriktssköterskor) ክትረኽቢ ኢኺ።

ናብ ቁጽሪ ስልኪ 1177 ብምድዋል ውን፥ ኣበይ ናይ ጥዕና ክንክን ሓገዝ ክትረኽቢ ከም ትኽእሊ፡ ሓበሬታ ክትረኽቢ ኢኺ።

ሕክምና - Behandling

ኣብ ግዜ ጥንስኺ፡ ነቲ ናይ ”ኒኮቲን” ህርፋን ንምዕጋስ ክትወስድዮም ትኽእሊ ቅቡላት ዝዀኑ መድሃኒታት የሎዉን።

ኣብ ግዜ ጥንስኺን ኣብ ግዜ ምጥባውን፥ ናይ ”ኒኮቲን” መድሃኒት ክትወስዲ ዘድልየኪ እንተ ዀይኑ፥ ኣቐዲምኪ ምስ ዶክቶር ክትዘራረቢ ይግብኣኪ።

ብዙሓት ካብ ትምባኾ ኪገላገሉ ዚደልዩ ሰባት፥ “ኒኮቲን-ማስቲካ” ወይ “ኒኮቲን-ፕላስተር” ይጥቀሙ እዮም። ሽዑ እቲ ፍርፋን ይጐድለሎም’ዩ። ይኹን እምበር፡ “ኒኮቲን-ማስቲካን” “ኒኮቲን-ፕላስተርን”፡ ነቲ ኣብ ማህጸን ዘሎ “ድቂ” ይጐድእዎ እዮም። እቲ “ኒኮቲን-ፕላስተር” ካብ “ኒኮቲን-ማስቲካ” ብዚያዳ ጐዳእነቱ ዝዓበየ እዩ።

”ሽጋራ-ኣቋርጽ-መስመር” (Sluta-röka-linjen)

ናብ ”ሽጋራ-ኣቋርጽ-መስመር” (Sluta röka-linjen)፡ ብቑጽሪ ስልኪ 020-84 00 00 ደዊልኪ፥ ሓገዝ ክትረኽቢ ትኽእሊ ኢኺ። ናብዚ ”ሽጋራ-ኣቋርጽ-መስመር’ዚ”፡ ብነጻ ኢኺ ትድውሊ።

To the top of the page