Ginekološka analiza ćelija
Gynekologisk cellprovtagning

Skriv ut (ca 7 sidor)
Skriv ut

Kratki prikaz

Kratki prikaz

Redovitom ginekološkom analizom ćelija se može zaštiti od raka grlića materice. Uzorak ćelija se uzima iz materičnih vrata u ženskom spolnom organu i može u ranoj fazi pokazati da li postoje promene ćelija koje bi mogle uzrokovati rak grlića materice.

Veći dio promena ćelija koje se otkriju su lakše promene koje se same od sebe zaliječe, ali jedan dio ih se mora odstraniti. U veoma rijetkim slučajevima uzorak ćelija može pokazati da osoba ima rak. U takvim slučajevima je rak u ranoj fazi i liječenje može biti lakše i sa manje pratećih tegoba.

Žene u Švedskoj se redovito pozivaju na ginekološku analizu ćelija, takozvani ”skrining”. Osobama između 23 i 50 godina se šalje poziv svake tri godine. Poslije toga se obično pozivaju svake pete godine dok ne napune 60 godina. Kod osoba starijih od 50 godina se ti intervali mogu malo razlikovati ovisno od toga u kom dijelu zemlje žive.   

Uzorak ćelija se može dati i kada ste kod babice ili ginekologa radi ginkološkog pregleda iz nekog drugog razloga.

Pripreme

Na PAPA test ne treba da idete kada imate menstruaciju. Ako imate menstruaciju na dan kada ste pozvani na pregled, možete zakazati novi termin. PAPA test može da se radi čak i ako ste u drugom stanju.

Kako se obavlja pregled?

Kada treba da se uzme nalaz osoba treba da skine donje rublje i da se smjesti na stolicu za ginekološke preglede. Ljekar ili babica mogu uzeti nalaz na različite načine,  Najčešće se koristi mala špatula kojom se uzima obrisak materičnih vrata, a potom se mekanom četkicom uzima uzorak i iz donjeg dijela kanala grlića materice. 

Često je potrebno odgovoriti na nekoliko pitanja vezanih za uzimanje nalaza. Odgovori su važni kako bi se nalaz analizirao na pravi način.

Prijegled ne boli i traje samo nekoliko minuta. Rezultati se obično dobivaju u roku od šest sedmica.

Kako se osoba osijeća poslije toga?

Uzimanje nalaza je bezbedno. Ponekad osoba malo krvari poslije, ali je to sasvim bezopasno.

Fäll ihop

Šta je ginekološki uzorak ćelija?

Šta je ginekološki uzorak ćelija?

Davanje uzoraka ćelija

Ginekološki uzorak ćelija je uzorak koji se uzima iz donjeg dijela grlića materice koji se zove materična vrata i ulijeva se u vaginu. Uzorak može rano otkriti da li postoje ćelijske promijene koje mogu dovesti do raka grlića materice. Veći dio promijena ćelija koje se otkriju su lakše promijene koje se same od sebe zaliječe, ali jedan dio ih se mora odstraniti. Uzorak može ukazati i da se već oboljelo od raka, mada je to veoma neuobičajeno.

Redovitim davanjem uzoraka ćelija se dobija jaka zaštita od raka grlića materice tako što se promijene ćelija mogu otkriti prije no što se razviju u rak.

 

Uzorak ćelija se uzima iz donjeg dijela grlića materice, iz materičnih vrata koja se ulijevaju u vaginu.

Livmoder = Materica

Äggstock = Jajnik

Livmoderhals= Grlić materice

Livmodertapp= Materična vrata

Slida= Vagina 

Redovite kontrole

Ginekološka analiza ćelija je dio zdravstvenih kontrola, takozvani ”skrining”, na koje se žene u Švedskoj redovito pozivaju. Pošto se ćelijske promene na taj način mogu otkriti i liječiti u ranoj fazi, rak grlića materice je postao znatno ređi u poslijednjih 40 godina.

Uzimanje uzorka ćelija nekom drugom prilikom

Ginekološki uzorak ćelija se može dati i kada ste kod babice ili ginekologa radi ginkološkog pregleda iz nekog drugog razloga. Uzimanje uzorka ćelija može biti dio ginekološkog pregleda ukoliko osoba ima poremećaj krvarenja, a to može biti i dobra prilika da se obavi i ”skrining”. To može biti pogodno ako je inače uskoro vrijeme da se urade nalazi ili ako ste propustili raniju kontrolu uzorka ćelija.

Ćelijske promene i rak

Ćelijske promene mogu biti uzrokovane iritacijom sluzokože grlića materice koju izazivaju bakterije ili privremena virusna infekcija. To je najuobičajeniji tip ćelisjkih promena koje mogu same od sebe da se zaliječe. Druge ćelisjke promene koje bi mogle prouzrokovati rak grlića materice se odstranjuju manjim hirurškm zahvatom.

Ukoliko uzorak ćelija nije normalan obavlja se ispitivanje i najčešće osoba dobija poziv za pregled kod ljekara. Tom prilikom se predlaže ili odstranjivanje promenjenih ćelija ili da se pričeka i vidi da li će se te promene same od sebe zaliječiti

Dugo vremena je potrebno da bi se promijenjne ćelije razvile u rak materice, obično deset do petnaest godina. Veoma je neuobičajeno da se već razvijeni rak otkrije prilkom uzimanja uzoraka ćelija, ali ipak se ponekad događa. Tada je rak u ranom stadiju i liječejne je jednostavnije i sa manje pratećih tegoba. 

Godišnje oko 450 žena u Švedskoj dobije rak grlića materice, dok ih mnogo više, oko 30000 žena, sazna da imaju ćelijske promene.

Fäll ihop

Žene se redovito pozivaju

Žene se redovito pozivaju

Žene se pozivaju svake treće godine

Sve žene između 23 i 50 godina dobijaju poziv za analizu ćelija svake treće godine. Potom pozivi stižu svake pete godine kada su u starosti između 50 i 60 godina. Ako je osoba starija od 50 godina,  intervali između poziva mogu malo varirati ovisno od toga u kom dijelu zemlje žive.  Žene koje su ranije liječene zbog ćelisjkih promena mogu trebati kontrolne analize ćelija i posle 60 godina starosti. Poziv se šalje na adresu koja se vodi u matičnim knjigama i odziv je dobrovoljan.

Na kom odijeljenju se daje uzorak?

Kada se dobije poziv, uzorak ćelija uzima babica u najbližoj akušerskoj ambulanti, koje se nazivaju i ambulante za majku i dijete. U većini slučajeva se dobija unaprijed odrđeno vrijeme koje se može iznova zakazati. U nekim mjestima se može čak iznova zakazati u drugoj ambulanti.

Ukoliko osoba da uzorak ćelija tokom ginekološkog prijegleda, na primjer, kod ginekologa ili u vezi sa savjetovanjem o preventivnim sredstvima, uzorci se registruju kako bi bio poslat poziv za analizu ćelija kada prođe tri, odnosno pet godina.

Fäll ihop

Neke osobe ne moraju da daju uzorke

Neke osobe ne moraju da daju uzorke

Osobe mlađe od 23 i starije od 60 godina se ne pozivaju

Osobe mlađe od 23 godine se ne pozivaju na analizu ćelija. Ćelijske promene su uobičajene i pre 23 godine starosti, ali ih većina nestane sama od sebe kod tako mladih žena. Krajnje je neuobičajeno da se rak grlića materice razvije tako rano.
Ako je osoba odlazila na ginekološke analize ćelija i više puta imala normalne uzorke do 60 godina starosti, onda je rizik da kasnije u životu dobije rak grlića materice veoma mali.

Osobe koje nisu imale seksualni odnos ne moraju da daju uzorke

Osobe koje nikada nisu imale seksualni odnos ne moraju da daju uzorak ćelija. Rak grlića materice se javlja samo kod žena koje su imale seksualne odnose i koje su na taj način zaražene nekim tipom HPV-a, humanog papilona virusa.

Ukoliko je osoba homoseksualna

Za homoseksualne osobe je dobro da idu na redovite analize ćelija pošto virus koji može uzrokovati ćelijske promene verovatno može da se prenosi i sa žene na ženu.

Ako je osoba operacijom odstranila matericu

Ukoliko je cela materica odstranjena operacijom, koja se zove i totalna histerektomija, onda nema potrebe da se ide na analizu ćelija pošto su i materična vrata odstranjena pri operaciji. Međutim, ako je operacija urađena zbog raka grlića materice ili ćelijskih promena, onda je potrebno nastaviti sa kontrolnim analizama ćelija. U tim slučajevima se uzorak uzima sa gornjeg dela vagine.

Ukoliko osoba nije sigurna koju vrstu operacije je prošla ili šta je tom prilikom odstranjeno, može pitati u klinici u kojoj je operacija obavljena. Babica na akoušerskom odeljenju ili u ambulanti za majku i dijete može pomoći da se dođe do tih informacija. Ako osoba nije sigurna, onda je bolje uraditi analizu za svaki slučaj.

Fäll ihop

Tako teče pregled

Tako teče pregled

Pripreme

Nisu potrebene nikakve posebne pripreme prije davanja uzorka ćelija, ali je dobro da osoba nema odnos ili da nije koristila vaginalne kreme dvadeset četiri časa prije pregleda . U protivnom je teško protumačiti nalaze. Nalaze ne treba davati ni kada osoba ima menstruaciju.

Uzorak sa materičnih vrata

Prije pregleda osoba treba da skine donje rublje i da se smjesti na stolicu za ginekološke preglede. Onaj koji uzima uzorke, babica ili ljekar, pažljivo razdvaja vaginalne zidove uobičajenim ginekološkim instrumentima koji treba da su tijelesne tempreature.

Način uzimanja uzoraka se može malo razlikovati od ambulante do ambulante. Najčešće se koristi mala špatula od drveta ili plastike kojom se uzima obrisak materičnih vrata, a potom se mekanom četkicom uzima uzorak i iz donjeg dijela kanala grlića materice.  

Uzimanje uzoraka ide brzo i najčešće traje samo nekoliko minuta. Obično ne boli. Neke osobe mogu osećati neprijatnost, ali to brzo prođe.

Pitanja na koja treba odgovoriti

Često je potrebno odgovoriti na nekoliko pitanja vezanih za uzimanje nalaza, na primjer:

  • kada je bio poslijednji dan prethodne menstruacije ili da li je menstruacija prošla
  • da li osoba koristi preventivna sredstva i koja
  • da li osoba korsti hormonsku terapiju zbog teškoća vezanih za klimaks
  • da li je osoba trudna ili je rodila dijete tokom prethdne godine

Podaci se šalju skupa sa uzorkom i olakšavaju laboratoriji da obavi procenu.

Poslije može doći do manjeg i bezopasnog krvarenja

Sluzokoža grlića materice lako krvari i uobičajeno je da poslije uzimanja uzorka dođe do manjeg i bezopasnog krvarenja. Krvarenje prestaje poslije neokliko dana.

Trudnice mogu dati uzorak

Uzimanje uzorka je potpuno bezopasno i može se obaviti i ako je osoba trudna. Preporučuje se da se uzorak da najkasnije do 15-e sedmice trudnoće pošto je analizu sumnjivog uzorka teže uraditi ako je trudnoća poodmakla.

Fäll ihop

Kada se dobija rezultat?

Kada se dobija rezultat?

Većina rezultata ne pokazuje nikakve promene

U roku od šest sedmica bi trebalo stići pismo sa rezultatom analize, ali ponekad može potrajati malo duže. Otprilike 95 od 100 uzoraka su bez ćelijskih promena i ocenjuju se kao normalni. U tom slučaju se rezultat šalje direktno iz laboratorije na kućnu adresu.

Ukoliko je uzorak dat u ginekološkoj ordinaciji ili ordinaciji za preventivna sredstva, onda je najčešće onaj ko je obavio uzimanje uzorka odgovoran za dostavljanje rezultata.

U neuobičajenim slučajevima se uzorak ne može analizirati, na primjer, ako je u njemu bilo puno menstrualne krvi. Tada se osoba poziva na iznovno davanje uzorka ćelija.

Ako uzorak sadrži ćelijske promene

Ako uzorak pokaže neke ćelijske promene onda se ispitivanje nastavlja dalje. Ako osoba ima manje ćelijske promene i ako je napunila 30 ili 35  godina, starosna granica ovisi od toga u kom dijelu zemlje živi, onda se obično uzorak ispituje direktno testom na viruse. Test ispituje da li osoba ima neki tip HPV-a, humanog papilona virusa, koji nosi rizik dobivanja raka grlića materice. Samo one osobe koje imaju taj tip HPV-a trebaju doći na pregled. Ako se radi o manjim ćelijskim promenama koje ne sadrže takav virus, osoba treba samo da da nove uzorke ćelija godinu dana kasnije

Za sve ćelisjke promene kod žena mlađih od 30 ili 35 godina preporučuje se pregled kod ginekologa, ali dešava se u nekim mestima u zemlji da umjesto toga budu pozvane na iznovno davanje uzoraka ćelija kod babice. Ženama koje su starije od 30 ili 35 godina i koje imaju drugačije ćelijske promene od najlakših, takođe se preporučuje da odu na pregled kod ginekologa.

Uzimanje uzoraka ćelija ne pruža potpunu zaštitu od raka

Redovite kontrole uzoraka ćelija pružaju dobru zaštitu od raka grlića materice, ali ne i potpunu. Rak grlića materice se može dobiti i pored toga što su uzorci ćelija bili normalni, ali je to jako retko. Osim redovitih kontrola uzoraka ćelija bi trebalo uvijek ići ljekaru ako ima krvarenja poslije odnosa, ako se krvarenja redovno događaju između menstruacija ili ako ima krvarenja nakon što osoba prestane da ima menstruacije. 

Može su uvijek nazvati meidcinsko savjetovalište kako bi se dobio savjet kome se obratiti.

Osoba može biti zabrinuta zbog davanja uzoraka i njihovih rezultata

Davanje uzoraka ćelija može izazvati osjećaj napetosti. Osoba se, na primjer, može osećati zabrinuto dok čeka rezultate. Tada je dobro imati na umu da je davanje uzoraka ćelija način da se zaštiti od raka. Promijene koje se otkriju se uglavnom mogu odstraniti jednostavnim hirurškim zahvatom i tako sprečiti da se u budućnosti razvije rak. 

Veoma je neuobičajeno da uzorak pokaže da osoba već ima rak u razvijenom stadiju. Ono malo puta kada se rak otkrije kontrolom uzoraka ćelija on se nalazi u tako ranom stadiju da je liječenje jendostavnije i sa manje pratećih tegoba. Uzorkom ćelija je bolest otkrivena i rizik da se ozbiljno oboli je smanjen.

Sami odlučujete da li da se uzorci sačuvaju

Uzorci koji se ostavljaju prilikom davanja uzoraka ćelija se obično čuvaju. Na primer, novi uzorci se mogu uporediti sa starim i obaviti razna praćenja stanja. Osim toga, uzorci se mogu upotrijebiti za izučavanje ili u neku drugu svrhu koju je odobrio istraživačko-etički komitet. Ukoliko ne želite da se uzorci sačuvaju možete te to reći onom ko uzima uzorke, pa se oni poslije uništavaju.

Podaci o uzimanju uzoraka se takođe čuvaju u registru za kontrolu kvaliteta koji služi da se poboljšaju zdravstvene usluge. Ako ne želite da se vaši lični podaci upotrebe za to možete zahtijevati da se izbrišu.

Fäll ihop
Skriv ut (ca 7 sidor)
Senast uppdaterad:
2016-11-15
Skribent:

Spisatelj: Björn Strander, ginekolog, Gynekologiska mottagningen, Kungshöjd och Regionalt Cancercentrum Väst, Göteborg

Redaktör:

Uredništvo: 

Monica Wallenius, 1177 Vårdguiden

Granskare:

Provjera: Inga Sjöberg, ginekolog i  porođajni ljekar, Ersboda hälsocentral, Umeå

Illustratör:

Ilustrator: Kari C Toverud, ovlašćeni medicinski ilustrator, Oslo, Norge